zelfmeesterschap

Pleidooi voor zelfmeesterschap

 

 

1. Aandacht voor je basisbehoeften

 

Een hulpverlener is goed in het opmerken van de noden van anderen. Onze voelsprieten zijn getraind en gericht op de ander. Ze richten op onszelf en stilstaan bij onze eigen noden, er een gepast antwoord op formuleren én acties ondernemen is echter dé basis van een ’sterk zelfmeesterschap’.

 

Het vraagt aandacht geven aan enerzijds wat ons lichaam nodig heeft - zoals zorgen voor voldoende uren rust en slaap, deugddoende voeding, naast het werken met ons hoofd ook ons lichaam laten bewegen, … - en anderzijds wat onze geest vraagt. Dit betekent opmerken wat je nodig hebt én de verantwoordelijkheid opnemen om de verschillende facetten te soigneren.

 

Naast de werktijd is er de ontspantijd, de tijd om los te laten, te herbronnen en de batterijen op te laden. We willen je uitnodigen om dit voor jezelf onder de loep te nemen en jezelf een aantal vragen te stellen:

Wat wil je als ontspanning? Goede ontspanning heeft voldoende aandacht voor ’willen’: ‘wat wil ik doen en doet me deugd?’ in plaats van ’wat zou ik moeten doen ?’ Voorbeelden hiervan zijn: af en toe alleen zijn, muziek beluisteren, een ontspannend of net uitdagend boek lezen, ontroerende film bekijken,… Goestingen kunnen veranderen. Ook goed!

 

Hoe varieer je in je ontspanning? Variatie is mogelijk door het inzetten op je lichaam (boswandeling, actieve work-out,…), op je geest (uitdagend boek, leuke film,..), alleen of samen met anderen, …

Hoe actief ontspan je?

Actieve vormen van ontspanning ondersteunen onze weerstand. Inzetten op actieve werkvormen zorgt voor een grotere efficiëntie, ons lichaam komt sneller en gemakkelijker in ontspan-modus na een actieve work-out (Portzky, 2015). Degelijke ontspanning nemen vraagt dan ook een actieve en bewuste keuze en is veel meer dan verstrooiing. Hier maken we ook graag het verschil tussen tijd voor ontspanning en tijd voor verveling. We voeren graag het pleidooi om tijd te maken voor momenten van ogenschijnlijk ‘niets doen’ en voor verveling, Dit is het ‘mind wanderen’: een manier voor ons hoofd om ‘mentaal bij te tanken’.

 

Hoe plan je jouw ontspanning? Het bewust ook inplannen van ontspanningsmomenten is belangrijk. Er zijn de micromomenten en de pauzes per dag, maar ook de momenten doorheen de week. Als wekelijkse momenten een gewoonte worden, kunnen ze evolueren tot 'heilige' momenten. Rond de wekelijkse zangavond, de yogasessie, het fiets- of looptochtje bouw je dan je werk- en gezinsorganisatie.

Het helpt jouw omgeving ook om met dit vast moment rekening te houden. Je hebt nood aan korte momenten tijdens de week en langere periodes verspreid doorheen het jaar. Zo is er de ‘jaarlijkse vakantie’ als langere periode om de batterijen terug op te laden, meer dan enkel het recupereren na een voorbije vermoeiende periode.

 

 

2. Aandacht voor brein- en werkhygiëne

 

Voor we stilstaan bij onze brein- en werkhygiëne, is de vraag 'hoe zorgen we ervoor dat we losgekoppeld geraken van het werk?’ essentieel. Het bewust kunnen aan- en afsluiten van onze werkmodus behoort tot de basis van onze veerkracht. Focus en aandacht op het hier en nu ondersteunt ons in het plaatsen van schuttingen.

 

De scheiding tussen onze job en ons privéleven wordt vager als we bijvoorbeeld de kans hebben - of als onze organisatie verwacht - dat we thuis werken. Onze tablets en smartphones zorgen ervoor dat het onderscheid tussen werktijd en ontspantijd dreigt te vervagen. Hoe kunnen we schuttingen plaatsen tussen werk en privé, tussen werken in de thuissituatie en volledig aanwezig zijn – met onze maximale aandacht - bij onze huisgenoten? Hoe bereikbaar moeten we zijn eens we in onze thuiscontext zijn? Hoe kunnen we hierover communiceren naar onze collega’s toe?

 

Ook met huisgenoten kunnen er best afspraken gemaakt worden zoals “houd het kort, focus en zet duidelijk doel voorop” als er thuis gewerkt wordt. Ook deze afspraken mogen na verloop van tijd geëvalueerd worden (Geeraerts, 2015).

 

Hoe beter we zicht hebben op hoe en in welke condities ons brein optimaal werkt en hoe we ons werk best organiseren, des te meer we daar rekening mee kunnen houden. We zoemen hier in op twee belangrijke facetten in ons zelfmeesterschap nl brein- en werkhygiëne.

 

 

Breinhygiëne

We putten ons brein uit als we kiezen voor multi-tasken. Het gelijktijdig met verschillende taken bezig zijn, lijkt mooi maar de realiteit is dat ons brein niet in staat is om verschillende gedachten en taken tegelijkertijd bewust op te nemen (Geraerts, 2015). We voeren dan ook graag het pleidooi voor single-tasken: het ene na het andere, het doen van de dingen met volle aandacht in het hier en nu.

 

Verder overschatten we hoe veel we kunnen doen. We schrijven onszelf een groter intellect en een groter concentratievermogen toe dan waarover we effectief beschikken. Op de vraag hoeveel tijd we nodig hebben om een bepaalde taak te finaliseren, schatten we dit doorgaans te kort in. We negeren immers belemmerende factoren die ons van onze taak afhouden zoals een binnenkomend telefoontje of een onverwachtse vraag.

 

Het is belangrijk dat we aandacht hebben voor waarop we onze focus willen leggen en hoe we onze focus vast kunnen houden. Ons vermogen om informatie te verwerken is beperkt. Uitdaging is om onze focus te verbeteren door de manier waarop we met ons bewustzijn omgaan. Dit kan door met een aantal spelregels van ons brein rekening te houden. Zo is het belangrijk om prioriteiten te stellen en afleiding zo veel mogelijk te vermijden. Je kan best ook het schakelen of het switchen van één soort mentale activiteit naar een andere beperken, door langer aan één taak te blijven werken.

 

Ten slotte kunnen we niet heel de tijd gefocust zijn en dienen we ook genoeg tijd vrij te maken om niet aandachtig te moeten zijn. We krijgen op verschillende fronten verschillende input binnen. Om te ontsnappen aan deze overload, glijdt onze geest automatisch in een toestand van onbewust bewustzijn en ondergaan we tijdelijke zeer normale black-outs. Dit wordt “mind wandering” genoemd, een mijmer- of droomtoestand. Mind wandering is zinvol want het geeft mogelijkheid om te leren, te redeneren en te plannen. Sterker nog, afdwalingen die gestimuleerd worden door de omgeving helpen de archiveringsfunctie in de hersenen (Geeraerts, 2015).

 

 

Werkhygiëne

Over olifanten en konijnen... Doorheen een dag zijn er momenten waarop we ons beter kunnen concentreren dan andere momenten. Voor velen is de concentratie ’s morgens beter dan in de namiddag. Je bent een ochtend- of avondmens. Daarnaast zijn er taken die meer of minder concentratie vragen. Als je je bewust wordt van hoe jouw optimale functioneringsmodus eruit ziet op vlak van inhoud en/of timing, kan je je hier – waar mogelijk – beter naar organiseren. Hoe meer je de autonomie hebt om je agenda te plannen en te organiseren, hoe beter je kan werken naar een meer performante en ontspannen aanpak.

 

Anderzijds worden we sterk gemotiveerd bij het aanvinken of afhandelen van een to-do-lijst doordat onze endorfines voluit getriggerd worden: we ontvangen bevrediging op korte termijn, hier en nu. De zwaardere klussen met grotere intellectuele uitdaging stellen we makkelijker uit want deze bieden bevrediging op langere termijn. Zo functioneren we niet optimaal want “ when you are hunting elephants, don’t get distracted chasing rabbits”.

 

Kies voor een opgeruimd hoofd. Ons vermogen om informatie te verwerken is beperkt. De snelheid wordt vertraagd door onze gedachten, zorgen en ideeën die blijven rondspoken. Zoek manieren om deze los te laten door gebruik te maken van schriftje, een lijstje in je smartphone of tablet. Uitdaging is dan wel om op regelmatige momenten dit ‘lijstje’ erbij te nemen, te analyseren en acties te ondernemen.

 

 

TEAM

We houden graag een pleidooi om ‘schermrust’ in te bouwen. Dit kan door je mail en je berichten op bewuste en weloverwogen momenten te raadplegen, in tegenstelling tot de constante pop-up cultuur. Je kan als team bewust kiezen om mail in te zetten als communicatie-instrument met welbepaalde doelstellingen.

Bespreek wat de mailhygiëne van de organisatie is, welke cultuur er is en waar je voor wil kiezen. Maak concrete afspraken over wie zetten we in cc (en waarom)?, Welke zijn de verwachtingen rond termijn van antwoorden?, Welke afspraken zijn er rond bereikbaarheid? …

 

 

3. Inzetten van je sterktes

 

Het is zinvol om je sterktes te koesteren. Het is nuttig om aandacht te geven aan wat jouw krachten en talenten zijn, aan wat je apprecieert in jezelf. Op je werk je talent kunnen inzetten, zorgt ervoor dat je deze activiteiten met minder moeite volbrengt én dat het je energie oplevert (Dewulf, 2016). Hoe meer je je voorkeuren kan inzetten in je werk, hoe aangenamer. Als je iets graag doet, ervaar je dit niet als een opdracht, maar als een natuurlijke uitdrukking van wie je bent (Baeijaert en Stellemans, 2015). Hoe meer je er in slaagt om je leven en je werk in overeenstemming te brengen met je talenten en je waarden, hoe meer bevlogen je in het leven staat.

 

 

TEAM

Talent situeert zich steeds in een context en heeft als dusdanig ook een relationele component. Erkenning krijgen voor je talent, het feit dat je talent en sterktes gezien en benoemd worden, horen wat anderen in jou waarderen, is een sterke buffer tegen burn-out. Daag jezelf uit om persoonlijke doelen te formuleren die passen bij jouw voorkeuren en talenten, en die daarbij ook nog je team dienen.

 

Daarnaast is er de coping. Hoe flexibeler we onze copingstrategieën kunnen inzetten, hoe veerkrachtiger we kunnen reageren. Iedereen heeft echter wel dominante strategieën, een eigen copingstijl. Bewust zijn van deze stijl is belangrijk, want bij vermoeidheid vallen we terug op onze ‘gewoontes’ en op onze automatismen. We komen dan in een toestand van ‘reageren vanuit automatische piloot’. Dit zorgt voor een verminderde flexibiliteit in ons denken en in ons doen. Ken jezelf - en bij uitbreiding je teamgenoot -is ook hier zinvol.